ئه‌ڤ په‌رتووكه‌ ژ سێ پشكان پێك دهێت، ل ده‌ستپێكێ ده‌رازینك كو تێدا بكورتی به‌حس ل میرگه‌هێن سه‌ره‌كیێن كوردی و ره‌وشا كوردستانێ ژ ئالیێ سیاسی و جڤاكی و ره‌وشه‌نبیریڤه‌ هاتیه‌ كرن كو زانینا ره‌وشا كوردستانێ به‌ری و پشتی نه‌مانا میرگه‌هێن كوردی و ئه‌و ئافاتێن ب سه‌ر واندا هاتین، پشكا ئێكێ ب دوور درێژی به‌حس ل تێگه‌ه و پێناسه‌یێن جۆرێن ئه‌ده‌بی (داستان و لێركا دراما) یێ ب گشتی هاتیه‌ كرن و هه‌روه‌سا به‌حس ل ئه‌و ئاریشه‌ و تێكه‌لیا د ناڤبه‌را جۆر – ژانرێن ئه‌ده‌بیدا هاتیه‌ كرن و دیسا چاوانیا نه‌مانا یان لاوازبوونا جۆره‌كێ و ل شوونا وی جۆره‌كێ په‌یدا بوویه‌. د پشكا دووێدا ب ره‌ نگه‌كێ گشتی به‌حس شاعرێن كلاسیكێن كورد یێن كرمانجیا ژووری وه‌كی چوونه‌ ژوورا بابه‌تی كو ئه‌و بووینه‌ پێشه‌نگێن شعرا كوردی كریه‌ پاشان به‌حس ل شاعرێن وێ قوناغێ ژ 1850 – 1898 هاتیه‌ كرن پاشان بگشتی چاوانیا سه‌رهلدان و په‌یدابوونا جۆرێن ئه‌ده‌بی د ناڤ كورداندا وه‌كی ( چیرۆك و په‌خشان و گوتار هتد) هاتیه‌ كرن، د پشكا سیێدا ژ سه‌رده‌مێ ده‌ركه‌فتنا رۆژناما كوردی – كوردستان ل سالا (1898) ل قاهێره‌ ده‌ركه‌فتی ده‌ستپێده‌كه‌ت" هه‌تا كو بدووماهی هاتنا شوره‌شا شێخ سه‌عیدێ پیران ل سالا (1925) ز كو دڤێ قوناغێدا گوهورینێن بنگه‌هین د ناڤ جڤاكێ كوردیدا ژ هه‌می ئالیانڤه‌ په‌یدابوونه‌، دیسان چاپخانه‌یا كوردی هاتیه‌ دانان و رۆژنامه‌ و كوڤارێن كوردی ده‌ركه‌ڤتن، ل ئالیێ دی به‌حسی په‌یدابوونا شعرا نوویا كوردی و سه‌رهلدانا جۆرێن نوویێن ئه‌ده‌بیه‌" ب تایبه‌تی شانونامه‌یا كوردی كو بۆ جارا ئێكێ شعرا نوو و شانونامه‌ د ناڤ ئه‌ده‌بیاتێن كرمانجیا ژووردا ده‌ستپێكریه‌.